- ‘శిర్యతే ఇతి శరీరం’ — క్షయమవుతుంది కనుక శరీరం. ‘దహ్యతే ఇతి దేహం’ — ప్రాణ వాయువు చేత దహింపబడుతుంది కనుక దేహం. శ్రీ స్వామి శివానంద పరమహంస: ప్రాణ వాయువే దేహం అని ప్రకటించారు.
- శరీరం అశాశ్వతమైనా, శాశ్వతమైన పరబ్రహ్మాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఇదే ఉపకరణం. కావున మానవ శరీరం ఈ సృష్టిలో అత్యంత ఆవశ్యకమైనది, పవిత్రమైనది. ‘శరీరమాద్యం ఖలు ధర్మ సాధనం.’
- వేదాంతంలో శరీరాన్ని అశాశ్వతం, జడం, మలిన ప్రధానం అని వర్ణించడం — యోగారూఢులకు వర్తిస్తుంది, సాధకులకు కాదు. సాధకుడు శరీరాన్ని కాపాడుకోవడం అత్యంత ఆవశ్యకం.
- ఉత్తరగీత (4:27): శరీరం దేవాలయం; లోపల నివసించే సనాతన జీవుడే దేవుడు. అజ్ఞాన మాలను తొలగించి ‘సో-హం’ భావంతో పూజించాలి. దేవాలయాన్ని పాడు చేసేవాడు పాపి (Bible).
- వర ఉపనిషత్ (5:4): ప్రాణాయామం → జఠరాగ్ని వృద్ధి → ఆహారం సులభంగా జీర్ణం → రస వృద్ధి → సప్త ధాతువులు (చర్మ, రక్త, మాంస, మేదస్, అస్థి, మజ్జ, శుక్ల) వృద్ధి → జ్ఞానం కలుగుతుంది → కోటి జన్మల పాపాలు దహింపబడతాయి.
- యోగాగ్నిచే సప్త ధాతువులు శుద్ధమైన శరీరం వజ్ర శరీరం అవుతుంది. అందులో రోగం లేదు, వార్ధక్యం లేదు, మృత్యుభయం లేదు (శ్వేతాశ్వతర ఉపనిషత్ 2:12). కర్రతో, కత్తితో కొట్టినా శిధిలం కాదు (యోగ శిఖోపనిషత్ 1:10).
- హనుమంతుడికి వజ్రం వంటి అంగాలున్నాయి కనుక ‘వజ్రాంగ/బజరంగ్ బలి’ అని పేరు వచ్చింది — ఆయన మహా యోగి అని నిరూపితమవుతుంది.
- ఉత్తరగీత (3:21): యోగాభ్యాసం ద్వారా ఆహారం జీర్ణమైతే ఆ యోగి కుటుంబంలో పది తరాల ముందువారు, పది తరాల తర్వాత వారు తరించుతారు.
- అద్దె కారు ఉపమానం: మనం ఆహారమనే చమురు నింపి, శరీరమనే అద్దె కారులో ఇంద్రియ విషయాలనే రోడ్ల మీద తిరిగి వాసనాత్రయంతో సంసారమనే కిరాయి పోగుచేసి, మరణంలో కారు వదిలి మళ్ళీ అద్దెకు తీసుకుంటున్నాం.
- ‘త్యజన్ దేహం’ అంటే శారీరక మరణం కాదు — సూక్ష్మ కారణ స్థూల దేహాలను (దేహత్రయం) దాటి భ్రూమధ్యంలో తురీయం చేరడం.
- భగవద్గీత (6:17): ఆహారం, విహారం, నిద్ర, కార్యం — అన్నింటిలో యుక్త (సమతుల్యమైన) మోతాదు పాటించే యోగికి దుఃఖ నివృత్తి కలుగుతుంది. సాధకుడు ఆహారాన్ని విడువకూడదు.
- గరుడ పురాణం: గ్రామం, భూమి, ధనం, గృహం, కర్మలు మళ్ళీ పొందవచ్చు. కానీ ఈ పవిత్ర మానవ శరీరం మళ్ళీ మళ్ళీ పొందడం మహా దుర్లభం.
ముఖ్య పదాల నిఘంటువు — తెలుగు
శరీరం: ‘శిర్యతే’ నుండి — క్షయమయ్యేది. మానవ శరీరానికి ఒక పేరు.
దేహం: ‘దహ్యతే’ నుండి — దహింపబడేది. ప్రాణ వాయువు చేత నిర్మింపబడి, దహింపబడే శరీరం.
ప్రాణ వాయువు: జీవశక్తి; శరీరాన్ని నిర్మించే, నిలుపే, చివరికి దహించే శక్తి.
శరీరమాద్యం ఖలు ధర్మ సాధనం: శరీరమే ధర్మ సాధనకు, ముక్తికి మొదటి ఉపకరణం.
యోగారూఢుడు: యోగం ద్వారా లక్ష్యం సాధించినవాడు — వేదాంత వర్ణనలు ఇతనికే వర్తిస్తాయి.
సాధకుడు: మార్గంలో ఉన్న సాధకుడు — ఇతడు శరీరాన్ని కాపాడుకోవాలి.
దేహ దేవాలయం: శరీరం = దేవాలయం; లోపలి జీవుడే దేవుడు (ఉత్తరగీత 4:27).
సో-హం: ‘ఆయనే నేను’ — అద్వైత సాక్షాత్కార మంత్రం; ఆత్మ పూజ.
జఠరాగ్ని: జఠర (పొట్ట) అగ్ని; జీర్ణ శక్తి — ప్రాణాయామంతో వృద్ధి అవుతుంది.
రసం: ఆహారం జీర్ణమైన తర్వాత వచ్చే పోషక సారం; ధాతు పోషణకు మూలం.
సప్త ధాతువులు: ఏడు శరీర ధాతువులు: చర్మ, రక్త, మాంస, మేదస్, అస్థి, మజ్జ, శుక్ల.
యోగాగ్ని: యోగ అగ్ని; ప్రాణాయామం ద్వారా కలిగే అంతర్ వేడి — ధాతువులను శుద్ధపరచి జ్ఞానాన్ని వెలిగిస్తుంది.
వజ్ర శరీరం: వజ్రం వంటి శరీరం; యోగాగ్నితో పూర్తిగా శుద్ధమైన, అజేయమైన శరీరం.
వజ్రాంగ / బజరంగ్: హనుమంతుడి బిరుదు — వజ్రం వంటి అంగాలు కలవాడు; మహా యోగి అని నిదర్శనం.
దేహత్రయం: మూడు శరీరాలు: స్థూల (జాగ్రత్), సూక్ష్మ (స్వప్నం), కారణ (సుషుప్తి).
తురీయం: నాలుగవ స్థితి; మూడు శరీరాలు దాటిన తర్వాత భ్రూమధ్యంలో అనుభవమయ్యే ఆత్మ స్థితి.
అశనేతి అన్నం: ‘ప్రాణమే అన్నం’ — అత్యున్నత స్థాయిలో ప్రాణాయామీ సాధకుడు ప్రాణంతోనే జీవిస్తాడు.
యుక్తాహారం: సమతుల్యమైన, సరైన మోతాదులో ఆహారం — గీత 6:17; యోగానికి అవసరం.
మహా దుర్లభం: అత్యంత అరుదైనది; మానవ శరీరాన్ని గరుడ పురాణం ఇలా వర్ణిస్తుంది.
విచారణ ప్రశ్నలు మరియు సమాధానాలు — తెలుగు
ప్ర1. వేదాంతం శరీరాన్ని అశాశ్వతమని చెప్తే, సాధకుడు దాన్ని ఎందుకు కాపాడాలి?
జ: వేదాంత వర్ణనలు యోగారూఢులకు వర్తిస్తాయి — ఇప్పటికే యోగంతో లక్ష్యం సాధించినవారికి. సాధకుడు మార్గంలో ఉన్నాడు — శరీరమే అతనికి ఏకైక ఉపకరణం. శరీరం లేకుండా ప్రాణాయామం, ధ్యానం, జ్ఞానం ఏదీ సాధ్యం కాదు. కావున సాధకుడికి శరీరాన్ని కాపాడడం అత్యావశ్యకం.
ప్ర2. శరీరమాద్యం ఖలు ధర్మ సాధనం అంటే ఏమిటి?
జ: శరీరమే ధర్మానికి, జ్ఞానానికి, ముక్తికి మొదటి ఉపకరణం. వేదాలలో ‘ఆచారత్ ప్రథమో వేదః’ — ఆచారమే మొదటిది. ఆచారమంటే శరీరాన్ని నిలబెట్టే క్రమశిక్షణ. శరీరం చెడిపోతే అన్ని సాధనలూ చెడుతాయి.
ప్ర3. ప్రాణాయామం ఏ విధంగా సప్త ధాతువులను పోషిస్తుంది?
జ: ప్రాణాయామం → జఠరాగ్ని వృద్ధి → ఆహారం సంపూర్ణంగా జీర్ణం → రస వృద్ధి → సప్త ధాతువులు వరుసగా (చర్మ → రక్త → మాంస → మేదస్ → అస్థి → మజ్జ → శుక్ల) పుష్టి పొందుతాయి → శరీరంలో జ్ఞానం కలుగుతుంది → కోటి జన్మల పాపాలు నశిస్తాయి (వర ఉపనిషత్ 5:4).
ప్ర4. వజ్ర శరీరం అంటే ఏమిటి? ఇది నిజమా?
జ: యోగాగ్నిచే సప్త ధాతువులు పూర్తిగా శుద్ధమైన శరీరాన్ని వజ్ర శరీరం అంటారు. బొగ్గు అగ్నిలో మండి వజ్రమవుతుంది — అలాగే శరీరం యోగాగ్నిలో వజ్రంగా మారుతుంది. యోగ శిఖోపనిషత్: కర్రతో కొట్టినా, కత్తితో కొట్టినా శిధిలం కాదు. శ్వేతాశ్వతర ఉపనిషత్: రోగం లేదు, వార్ధక్యం లేదు, మృత్యుభయం లేదు.
ప్ర5. హనుమంతుడు యోగి అని ఈ అధ్యాయం ఎలా నిరూపిస్తుంది?
జ: హనుమంతుడు వజ్రాంగుడు — వజ్రం వంటి అంగాలు కలవాడు. యోగ శిఖోపనిషత్ ప్రకారం వజ్ర శరీరం ప్రాణాయామంతో సప్త ధాతు శుద్ధి ద్వారా మాత్రమే వస్తుంది. కావున హనుమంతుడు మహా యోగి అని స్పష్టమవుతుంది. ఆయన బలం, అజేయత మహిమలు కావు — యోగ ఫలమే.
ప్ర6. అద్దె కారు ఉపమానం ఏమి నేర్పుతుంది?
జ: మనం ఆహారమనే చమురు నింపి, శరీరమనే అద్దె కారులో ఇంద్రియ విషయాలనే రోడ్ల మీద తిరిగి సంసారమనే కిరాయి వసూలుచేసి, మరణంలో కారు వదిలేసి తిరిగి అద్దెకు తీసుకుంటున్నాం. ఈ అత్యంత అరుదైన మానవ శరీరాన్ని ముక్తి కోసం ఉపయోగించకుండా వృథా చేస్తున్నాం అనే హెచ్చరిక ఇది.
ప్ర7. ‘త్యజన్ దేహం’ అంటే శారీరక మరణమా?
జ: కాదు. ‘దేహత్రయం’ — స్థూల (జాగ్రత్), సూక్ష్మ (స్వప్నం), కారణ (సుషుప్తి) — ఈ మూడు శరీరాలు దాటి భ్రూమధ్యంలో తురీయం చేరడం. జీవించి ఉండగానే, ఈ శరీరంలోనే యోగ సాధన ద్వారా ఈ అవస్థ సాధ్యమవుతుంది.
ప్ర8. యోగం ఒక వ్యక్తికి మాత్రమే కాదు, పదిహేను తరాలకు ఎలా ఉపయోగపడుతుంది?
జ: ఉత్తరగీత (3:21): యోగాభ్యాసంతో ఆహారం జఠరాగ్నిలో జీర్ణమైతే — ఆ యోగి కుటుంబంలో పది తరాల ముందువారు, పది తరాల తర్వాత వారు తరిస్తారు. కుటుంబ వంశపారంపర్య కర్మ వల్ల వచ్చిన బంధాలు ఆ యోగి సాధనతో తొలగిపోతాయి.
ప్ర9. యుక్తాహారం అంటే ఏమిటి? అతిగా తినకూడదా, తక్కువగా తినకూడదా?
జ: భగవద్గీత (6:17): ఆహారంలో, విహారంలో, నిద్రలో, పనిలో ‘యుక్త’ — సమతుల్యం పాటించే వాడికే యోగం దుఃఖాన్ని తొలగిస్తుంది. అతి ఆహారం యోగానికి అడ్డం; తక్కువ ఆహారం శరీరానికి బలం లేకుండా చేస్తుంది. యోగ సాధనే ఎంత ఆహారం అవసరమో నిర్ణయిస్తుంది.
ప్ర10. గరుడ పురాణం మానవ శరీరం మళ్ళీ పొందడం అసాధ్యం అంటే దైనందిన జీవితంలో తాత్పర్యమేమిటి?
జ: గ్రామం, భూమి, ధనం, గృహం — అన్నీ మళ్ళీ పొందవచ్చు. కానీ ఈ మానవ శరీరం మళ్ళీ మళ్ళీ రాదు — ‘నా శరీరం పునః పునః’ (గరుడ పురాణం). అర్థం: ఈ జన్మలో యోగ సాధన చేయకపోతే ఇంత అరుదైన అవకాశాన్ని వదులుకున్నట్లే. ఈ జన్మనే సార్థకం చేసుకోవాలి.