ప్ర9. ప్రాణాయామంలో దశలు ఏమిటి?

జ: (1) హృదయం నుండి ప్రాణం పైకి పొడిగించడం. (2) ఇడ-పింగళ నాడుల నుండి ప్రాణం విరమించడం. (3) సుషుమ్నలో ఘర్షణ కలగడం. (4) వేడి భ్రూమధ్యానికి చేరడం. (5) దివ్య శక్తి, జ్ఞానం, ఆనందం, ప్రకాశం కనిపించడం. (6) బాహ్య గాలితో సంబంధం తగ్గడం. (7) బ్రహ్మరంధ్రంలో ప్రాణం ఆత్మలో కలవడం — సమాధి.

సారాంశం – యోగం యొక్క శాస్త్రం/THE SCIENCE OF YOGAM

అధ్యాయ సారాంశం ముఖ్య భావనలు పదం / Term తెలుగు అర్థం / Telugu Meaning Yogam (యోగం) ప్రాణశక్తి మరియు మనస్సును నియంత్రించడం ద్వారా సాధించే పరమోన్నత శ్రేయస్సు స్థితి Pranayama (ప్రాణాయామం) శ్వాసన దశను పొడిగించే ప్రక్రియ; PRANA + AYAMA Ashtanga Yoga Moksha సాధించడానికి ఎనిమిది అంగాల మార్గం Prana Read More …

ప్ర8. ఇతర సాధనలు ఎందుకు తమోగుణాన్ని పెంచుతాయి?

జ: తల వంచడం, కళ్ళు మూసుకోవడం — ఇవి ప్రాణాన్ని అధోముఖంగా మారుస్తాయి. ఎంత భక్తితో చేసినా, అంతర్ముఖం + ఊర్ధ్వముఖం లేకుండా జ్ఞానం, మోక్షం రావు. రూపం ముఖ్యం — కేవలం భావం సరిపోదు.

ప్ర7. తప్పుడు ప్రాణాయామం ఎలా గుర్తించాలి?

జ: మెడ వంచడం, కళ్ళు మూసుకోవడం, వేళ్ళతో ముక్కు మూసుకోవడం, వెన్నెముక వంచడం — ఇవన్నీ తప్పుడు పద్ధతులు. ఇవి చేస్తే తమోగుణం పెరుగుతుంది, జ్ఞానం కలగదు. సరైన పద్ధతి: శరీరం-మెడ-తల ఒకే గీతలో, కళ్ళు పైకెత్తి, లోపల శ్వాసను పట్టుకుని పైకి పొడిగించడం.

ప్ర6. నిద్రలో అంతర్ముఖమే ఉంటే జ్ఞానం ఎందుకు కలగదు?

జ: నిద్రలో అంతర్ముఖమే కానీ అధోముఖం. ప్రాణం కిందికి దిగుతుంది — తమస్సు పెరుగుతుంది. ఊర్ధ్వముఖం (పైకి వెళ్ళే దిశ) లేకపోతే జ్ఞాన ప్రకాశం కలగదు. అందుకే నిద్ర విశ్రాంతి ఇస్తుంది కానీ జ్ఞానం ఇవ్వదు.

ప్ర5. భగవద్గీత ‘నాసికాగ్రం’ అంటే ముక్కు కొనేనా?

జ: కాదు. ‘అగ్రజుడు’ అంటే మొదటి వాడు అని తెలిసినట్లు, ‘నాసికాగ్రం’ అంటే నాసిక యొక్క అగ్ర (మొదటి, ముందరి) భాగం — అది భ్రూమధ్యం. గీత చెప్పేది కళ్ళు పైకెత్తి భ్రూమధ్యంపై నిలపడం — ముక్కు కొన చూడడం కాదు.

ప్ర4. త్రివేణి సంగమం అంటే ఏమిటి?

జ: ఇడ, పింగళ, సుషుమ్న — ఈ మూడు నాడులు అజ్ఞ చక్రం (భ్రూమధ్యం) వద్ద కలిసే సంగమం. ప్రాణాయామంలో ప్రాణం ఇడ-పింగళ నాడుల నుండి విరమించి సుషుమ్నలో ప్రవేశించినప్పుడు ఇది జరుగుతుంది. ప్రాణం బ్రహ్మరంధ్రానికి చేరినప్పుడు శ్వాస ఆగి సమాధి కలుగుతుంది

ప్ర3. ప్రాణాయామం అంటే ఏమిటి — వేళ్ళతో ముక్కు మూసుకోవడమా?

జ: లేదు. ప్రాణాయామం = ప్రాణ + ఆయామ = ప్రాణాన్ని పొడిగించడం. ఉచ్ఛ్వాసంలో పైకి వెళ్ళే ప్రాణాన్ని సుషుమ్న మార్గంలో మరింత పైకి పొడిగించడమే ప్రాణాయామం. వేళ్ళతో ముక్కు మూసుకుంటే బాహ్య నాడీ శోధనమే అవుతుంది — లోపల పని జరగదు.

ప్ర2. ఆక్సిజన్ మాత్రమే జీవనాధారం కాదా?

జ: ఆక్సిజన్ కేవలం ఉత్ప్రేరకం — రక్త ప్రసరణకు సహాయపడుతుంది మాత్రమే. నిజమైన జీవనాధారం లోపలి ప్రాణం — జ్ఞానంతో కూడిన చైతన్య శక్తి. లోపలి ప్రాణం తగ్గిపోతే ఎంత ఆక్సిజన్ ఇచ్చినా, వెంటిలేటర్ పెట్టినా ఉపయోగం లేదు.

ప్ర1. అంతర్ముఖం అంటే కళ్ళు మూసుకోవడమా?

జ: లేదు. కళ్ళు మూసుకుంటే అది అధోముఖం — నిద్రలో వలె. అంతర్ముఖం అంటే మనస్సు మరియు జ్ఞానం తమ మూలమైన ఆత్మ వైపు తిరిగి ప్రయాణించడం — అది ఊర్ధ్వముఖంతో కలిసి ఉండాలి. కళ్ళు పైకెత్తి, భ్రూమధ్యంపై కేంద్రీకరించడమే సరైన పద్ధతి.