A: ప్రాణవాయువు స్వాధీనం కాకుండా మనసు బహిర్ముఖంగానే ఉంటుంది. అలాంటప్పుడు ప్రత్యాహారం, ధారణ, ధ్యానం, సమాధి అభ్యసించడానికి ప్రయత్నించినా ఫలితం ఉండదు. శ్వాస స్థిరత లేకుండా — నావకు గాలి లేనట్లు — మనసు లోనికి మళ్ళదు. పైపై అనుభవాలు కలగవచ్చు కానీ నిజమైన సిద్ధి (Yathaathatham) కలగదు. అందుకే ప్రాణాయామం నాల్గవ అంగంగా — అంతర సాధనలకు ద్వారంగా — ఉంది.
